جدیدترین استانداردهای نظام مهندسی برق ساختمان بر اجرای درست سیستم اتصال زمین با مقاومت استاندارد (معمولاً زیر ۲ یا ۵ اهم بسته به نوع پروژه، نصب کلیدهای محافظ جان (RCD) با حساسیت ۳۰ میلیآمپر، اجرای همبندی اصلی و اضافی سازه و انتخاب درست سطح مقطع کابلها تأکید دارند.
طبق آخرین ویرایش مبحث سیزدهم مقررات ملی ساختمان، خطوط جریان ضعیف مانند شبکه و آنتن باید کاملاً از خطوط جریان قوی جدا باشند و استفاده از لولههای نسوز PVC و رعایت فاصله ایمن تجهیزات در فضاهای مرطوب مانند حمام نیز الزامی است. رعایت این قوانین برای جلوگیری از افت ولتاژ، آتشسوزی و برقگرفتگی ضروری است و مهندس ناظر نیز تنها در صورت رعایت کامل این موارد، پروژه را تأیید میکند.
قوانین پایه در مبحث سیزده مقررات ملی
مبحث سیزدهم مقررات ملی ساختمان، مرجع اصلی اجرای تأسیسات الکتریکی ساختمان است و با تغییر الگوی مصرف خانوادهها و اضافه شدن تجهیزات جدید، در سالهای اخیر بهروزرسانی شده است. یکی از مهمترین موارد این مقررات، جداسازی خطوط جریان ضعیف از جریان قوی است. مجری برق نباید کابل آنتن یا شبکه را از همان لولهای عبور دهد که سیمهای فاز و نول روشنایی از آن عبور میکنند. این کار علاوه بر ایجاد نویز در سیستمهای ارتباطی، احتمال اتصالی و آتشسوزی را افزایش میدهد و ناظر پروژه در صورت مشاهده چنین خطایی، میتواند ادامه کار را متوقف کند.
موضوع مهم دیگر، استفاده از لولههای نسوز و استاندارد برای سیمکشیهای توکار است. لولههای PVC که داخل سقف کاذب یا زیر گچ قرار میگیرند باید مقاومت مکانیکی کافی داشته باشند و در برابر حرارت تغییر شکل ندهند. تکنسین برق نیز باید مسیر لولهها را طوری طراحی کند که کمترین پیچوخم را داشته باشد. این کار باعث میشود اگر در آینده نیاز به تعویض سیمها باشد، سیمکشی دوباره بدون تخریب دیوار بهراحتی انجام شود.
استانداردهای سیستم اتصال به زمین و همبندی ساختمان
سیستم ارت یا اتصال به زمین یکی از مهمترین بخشهای ایمنی در تأسیسات الکتریکی ساختمان است. در گذشته اجرای چاه ارت بیشتر در ساختمانهای بلندمرتبه جدی گرفته میشد، اما طبق استانداردهای جدید نظام مهندسی، ساختمانهای یکطبقه نیز باید سیستم ارتینگ استاندارد داشته باشند. تمام پریزهای برق، چه تکفاز و چه سهفاز، باید کنتاکت ارت داشته باشند و پین ارت دوشاخه نیز باید بهدرستی به آن متصل شود.
همبندی نیز یکی از بخشهای مهم این استانداردها است و به اتصال بخشهای فلزی ساختمان مانند اسکلت فلزی، لولههای آب، لولههای گاز و آرماتورهای فونداسیون به شبکه ارت گفته میشود. این اتصال کمک میکند در صورت نشت جریان، بین بخشهای مختلف ساختمان اختلاف ولتاژ ایجاد نشود و خطر برقگرفتگی ساکنان کاهش پیدا کند. اجرای درست شبکه همبندی در مرحله فونداسیون توسط ناظر برق بررسی میشود و اگر بهدرستی اجرا نشده باشد، اجازه بتنریزی داده نمیشود.
ضوابط نصب تجهیزات برقی در فضاهای مرطوب
حمام، سرویس بهداشتی، آشپزخانه و استخر به دلیل وجود رطوبت، از پرخطرترین بخشهای ساختمان از نظر برق هستند؛ به همین دلیل، نظام مهندسی فضاهای مرطوب را به چند زون مختلف تقسیم کرده و برای هر زون قوانین مشخصی در نظر گرفته است. نصب هرگونه کلید، پریز یا جعبه تقسیم در زون صفر، یعنی داخل وان حمام یا کف دوش، کاملاً ممنوع است.
برای تأمین روشنایی این فضاها، باید از چراغهایی با درجه حفاظت بالا یا همان IP مناسب استفاده شود تا در برابر پاشش آب و نفوذ بخار مقاومت کافی داشته باشند. پریزهای آشپزخانه که نزدیک سینک قرار میگیرند نیز باید درپوش محافظ داشته باشند و حداقل فاصله ایمن ۶۰ سانتیمتری از منبع آب در آنها رعایت شود. همچنین دقت داشته باشید که مدارهای برق فضاهای مرطوب باید بهصورت مستقل تحت حفاظت کلید محافظ جان قرار بگیرند تا در صورت ایجاد کوچکترین نشتی جریان، برق در سریعترین زمان ممکن قطع شود.
سطح مقطع استاندارد برای کابل کشی ساختمان
انتخاب سطح مقطع یا همان ضخامت سیمها یکی از مهمترین بخشهای اجرای تأسیسات برق ساختمان است. اگر سیمی با سطح مقطع کمتر از مقدار استاندارد استفاده شود، جریان عبوری باعث گرم شدن سیم، افت ولتاژ و در نهایت آسیب دیدن روکش و ایجاد خطر آتشسوزی میشود. از طرف دیگر، انتخاب سیم با ضخامت بیشتر از نیاز هم توجیه اقتصادی ندارد و هزینه اجرای پروژه را بدون دلیل افزایش میدهد. به همین دلیل، برای هر بخش ساختمان اندازه مشخصی در نظر گرفته شده است:
- سیم با سطح مقطع ۱.۵ میلیمتر مربع برای مدارهای روشنایی
- سیم با سطح مقطع ۲.۵ میلیمتر مربع برای پریزهای برق عمومی ساختمان و کولر آبی
- سیم با سطح مقطع ۴ میلیمتر مربع برای پریزهای آشپزخانه، ماشین لباسشویی و کولر گازی اسپلیت
- کابل با سطح مقطع ۶ میلیمتر مربع برای تغذیه اصلی آپارتمان از تابلوی کنتور تا تابلوی مینیاتوری داخل واحد
این اندازهها بر اساس استفاده از هادیهای مسی استاندارد تعیین شدهاند. اگر در سیمکشی از هادیهای آلومینیومی استفاده شود، محاسبات تغییر میکند و معمولاً باید سطح مقطع سیم حداقل یک رده بزرگتر انتخاب شود تا بتواند همان میزان جریان را بدون گرم شدن بیش از حد عبور دهد.
جانمایی دقیق تابلو برق و تجهیزات حفاظتی در ساختمان
تابلوی مینیاتوری یا جعبه فیوز باید در محلی نصب شود که در زمان بروز مشکل، دسترسی به آن سریع و آسان باشد. معمولاً راهروی ورودی آپارتمان محل مناسبی برای نصب این تابلو است. نصب تابلو برق داخل سرویسهای بهداشتی، روی دیوارهایی که لوله آب از آنها عبور میکند یا در نزدیکی وسایل گازسوز، برخلاف مقررات است.
در داخل تابلو نیز باید فازها بهدرستی بین مدارها تقسیم شوند تا بار اضافی روی یک فاز قرار نگیرد. انتخاب کلید مینیاتوری متناسب با هر مدار نیز اهمیت زیادی دارد؛ برای مدارهای روشنایی از کلیدهای نوع B که سرعت قطع بالاتری دارند و برای پریزها، از کلیدهای نوع C که جریان راهاندازی وسایل موتوری را بهتر تحمل میکنند، استفاده میشود. همچنین شینه ارت و نول باید کاملاً از یکدیگر جدا باشند و سیمها نیز باید بهصورت اصولی و مرتب در تابلو قرار بگیرند؛ گره زدن یا اتصال چند سیم به یکدیگر، از نظر مهندس ناظر قابل قبول نیست.
اهمیت تست و تحویل نهایی سیستم برق ساختمان به مهندس ناظر
پس از اتمام کامل مراحل سیمکشی و نصب تمامی تجهیزات، کار تکنسین تمام نمیشود. مرحله نهایی، انجام تستهای استاندارد و تحویل پروژه به مهندس ناظر است. ناظر با استفاده از دستگاههای تخصصی مانند میگر و ارت تستر، مقاومت عایقی کابلها و مقاومت چاه ارت را با دقت اندازهگیری میکند.
در همین مرحله، عملکرد کلیدهای محافظ جان نیز بررسی میشود تا مشخص شود این کلیدها در زمان مناسب عمل میکنند. هرگونه مغایرت با نقشههای تأییدشده یا استانداردهای مبحث سیزدهم در این بررسی مشخص میشود و تکنسین باید موارد ایراددار را اصلاح کند. آشنایی با استانداردهایی که در دورههای تخصصی آموزش برق ساختمان آموزش داده میشوند، در همین مرحله اهمیت خود را نشان میدهد و باعث میشود خطاهای اجرایی، دوبارهکاری و هزینههای اضافی کاهش پیدا کنند.
نقش آموزش حرفه ای در اجرای استاندارد پروژههای برق ساختمان
صنعت ساختمان همیشه به نیروهای متخصص و آشنا با استانداردهای جدید نیاز دارد. با سختگیرانهتر شدن مقررات نظام مهندسی و بیشتر شدن تجهیزات الکتریکی در ساختمانها، روشهای سنتی و تجربی برقکشی دیگر پاسخگوی نیاز پروژههای امروزی نیستند؛ به همین دلیل، پیمانکاران و سازندگان معتبر بیشتر به سراغ افرادی میروند که اصول فنی و استانداردهای روز را بهخوبی میشناسند. اگر قصد دارید وارد این بازار کار پردرآمد شوید، گذراندن یک دوره آموزش برق ساختمان بهصورت اصولی و عملی میتواند نقطه شروع مناسبی باشد.
در دورههای تخصصی آموزش برق ساختمان، علاوه بر یادگیری مبانی سیمکشی و نقشهخوانی، با استانداردهای نظام مهندسی، اجرای سیستم ارت، نصب کلیدهای محافظ جان و مقدمات هوشمندسازی ساختمان نیز آشنا میشوید و همه این موارد را روی پنلهای واقعی تمرین میکنید. این آموزشها کمک میکنند در پروژههای واقعی با اطمینان بیشتری کار کنید و بهعنوان یک تکنسین حرفهای شناخته شوید. یادگیری اصولی از همان ابتدا نیز خطاهای اجرایی را کاهش میدهد و روند دریافت تأییدیه ناظر نظام مهندسی را سادهتر میکند.