تصور جهان کنونی بدون ماشینآلات مکانیکی غیرممکن است. ساختمان‌های برآمده از دل زمین همه‌جا را پر کرده اند و این ساختمان‌ها با کمک تجهیزات مکانیکی همچون جرثقیل، بیل مکانیکی، چکش هیدرولیکی، تجهیزات نیلینگ، کمپرسور دیزلی، ترنچر و لودر بالا رفته اند. علاوه بر این ماشین آلات همچنان و در کنار آنها دستان انسان‌ها امور بسیاری را رتق و فتق میکنند، از دیوارچینی تا کار در جاهایی که امکان عبور و مرور ماشینآلات نبوده یا دقت و ظرافت انسانی مدنظر است.
جرثقیل کنار ساختمانی تازه ساز با نمای شیشه‌ای، محدوده محمودیه، کنار مرکز خرید پالادیوم
تصور جهانی بدون ماشین آلات و تجهیزات مکانیکی غیرممکن است. از درب منزل که خارج میشوید، پیش از خروج دقت کنید، همان در اگر چوبی است با دستگاه ماشین‌کاری CNC و مونتاژ چارچوب و اگر فلزی است با نورد سرد و خمکاری پنل ساخته شده است. به بیرون که قدم میگذارید بسیاری از سازه‌ها، چه ساختمان باشد چه غیرساختمان، وجود خود را مدیون ماشین‌آلاتی مکانیکی هستند.
ماشینآلات ساخت و ساز ساختمان آچار فرانسه‌ی هر پروژه‌ی عمرانی بوده و کارهایی را انجام میدهند که نیروی انسانی از پس آن برنمی‌آید. ماشین آلات ساختمانی را میتوان بر دسته‌های مختلفی طبقه بندی کرد:
۱. ماشینآلات خاک برداری
۲. ماشینآلات حمل مواد و نخاله
۳. ماشینآلات تثبیت، فنداسیون و روسازی
۴. ماشینآلات تخصصی برای کاربردهای خاص
۵. ماشینآلات پشتیبانی
از هرکدام از این دسته‌ها میتوان چندین ماشین شناخته‌شده یا کمتر دیده‌شده را نام برد و معرفی کرد.
ماشینآلات خاک برداری
پس از تخریب ساختمان که مجموعه‌ای از ابزارآلات دستی و مکانیزه را به کار گرفته و ذیل آن به چکش هیدرولیکی، قیچی برش و پیکور نیازمندیم به مرحله‌ی خاک‌برداری ساختمان میرسیم. در این مرحله بیل مکانیکی پرکاربردترین ماشین مورد استفاده است. کندن پی، گودبرداری و تخریب از جمله وظایف همیشگی بیل مشهور مکانیکی است. پس از آن بلدوزر با تیغه‌های پهن خود جابجایی مقادیر زیادی از خاک را آغاز کرده و وظیفه‌ی تسطیح زمین و پاکسازی محل را بر عهده میگیرد. بلدوزرهای زنجیری برای زمین‌های نرم مناسب‌ترند.
شن، ماسه و نخاله با بهره‌مندی از لودر بارگیری و منتقل میشود. انواع مختلف لودر عبارت است از لودر چرخدار، لودر بکهو که پشت آن قابلیت اتصال پیکور دارد و نسخه‌های کوچک و چابک که مینی لودر یا اسکید استیر نامیده میشود. تسطیح دقیق زمین، شیب‌بندی مناسب و آماده‌سازی بستر قسمت جاده‌ای نیز بر عهده‌ی گریدر است. ماشین قدرتمندی که نام خود را به برندی از پوشاک و کفش‌های سخت‌جان هم قرض داده است.
ترنچر شاید آخرین نام کمترشناخته‌شده در این میان باشد. برای کندن کانالهای باریک و عمیق و برای جاگذاری لوله‌های آب و فاضلاب یا کابلهای برق و فیبر نوری از ترنچر استفاده میکنیم.
ماشینآلات حمل و جابجایی مواد ساختمانی کدام است؟
کامیون کمپرسی که اهل فن با نام دامپ تراک میشناسند همان ماشین‌هایی است که تایرهای بسیار بزرگی داشته و مسئول جابجایی خاک، شن، ماسه، نخاله و مصالح برای مسافت‌های کوتاه درون کارگاهی است. اما سایت ساختمانی تنها نیازمند جابجایی افقی نیست، جابجایی عمودی و دقیق بارهای سنگینی چون تیرآهن، قطعات پیش‌ساخته‌ی بتنی و تجهیزات ضروری سنگین‌وزن با جرثقیل است. چرثقیل عموما در ساختمان‌های سازه فلزی حضور داشته و نکته‌ی جالب آن است که در پایان کار، طبقات پایین یا پی جرثقیل را بریده و در ساختمان جا میگذارند. جرثقیل‌های عظیم خود خود را طبقه به طبقه حمل کرده، بالا میبرند و برپا میسازند. در ساختمان‌های بلند از جرثقیل برجی استفاده میشود و جرثقیل‌های پرتابل که در خیابان‌ها بسیار مشاهده میشود در سایت‌های کارگاهی مختلفی حضور دارند و کرایه داده میشوند.
لیفتراک و تله‌هندلر دو عضو دیگر این خانواده از ماشین‌الات ساختمانی و راهسازی هستند. لیفتراک در فواصل کوتاه بارهایی را بر روی پالت‌های چوبی یا پلاستیکی حمل میکند و سرعت کار را بالا میبرد. تله‌هندلر یا هندل‌کننده‌ی تلسکوپیک بومی بلند و تلسکوپی دارد و بارها را به طور افقی و عمودی جابجا میکند.
اما گروه بعدی ماشینآلات چیست؟ احتمالا نوبت ماشینآلات تثبیت و روسازی است.
کامپکتور، فینیشر و کامیون میکسر؛ ماشین‌الات راهسازی برای پروژه‌های بزرگ کرایه میشود.
کامپکتور که تحت اللفظی متراکم‌گر نامیده میشود با سنگینی وزن خود و لرزش مداوم لایه‌های خاک، شن و آسفالت را فشرده و متراکم میکند. این عملیات بستری مستحکم برای پی‌سازی و جاده‌سازی فراهم میاورد. فینیشر آسفالت را به طور یکنواخت بر روی سطح جاده یا پارکینگ پخش میکند. میکسر هم که نام آشناست. میکسر بتن هر شب در مقابل ساختمان‌های در حال ساخت مشاهده میشود با آن کوزه‌های چرخانی که بر کمر دارد. برای تولید و حمل بتن تازه به محل پروژه ساختمانی بتن داخل میکسر به طور پیوسته هم زده میشود تا پیش از اعمال بر ساختمان سفت نشود.
ماشینآلات تخصصی و ماشین‌الات پشتیبانی
ماشینآلات شمع‌کوبی در پروژه‌های ساختمانی حضوری ضروری دارند. این ماشین‌ها شمع‌های بتنی یا فولادی را به داخل زمین کوبیده و پی را تعمیق و تقویت میکنند. ماشین‌الات دیگری که برای شکست بتن، آسفالت و سنگ استفاده میشود ماشین تخریب یا دمولیشن است. این تجهیزات قدرتمند هیدرلیکی بر روی بیل مکانیکی نصب میشود.
در پروژه‌های ساختمانی منبع انرژی الکتریسیته صنعتی در دسترس نیست. ساختمان هنوز ساخته نشده که انشعاب برق داشته باشد چه رسد به انشعاب برق صنعتی سه فاز آمپر بالا! در نتیجه برای تامین نیروی بسیاری از ابزارآلات و تجهیزات ساختمانی به سراغ نیروی باد یا هوای فشرده میرویم. البته که در نهایت همه‌ی این نیروها از سوخت و سوخت دیزلی تامین میشود، اما این سوخت دیزلی توان راه‌اندازی بسیاری از ماشینآلات را به طور مستقیم ندارد، خطر آتش‌سوزی ایجاد میکند، انعطاف به هیچ شکلی ندارد و خلاصه بایستی به سراغ ماشینآلات بادی یا پنوماتیک برویم.
بازیگر اصلی و mvp این عرصه، کمپرسور هواست. کمپرسورهای هوا از نوع کمپرسور اسکرو قطعات متحرک اندکی داشته و امکان حرکت بی‌خطر و بدون خرابی دارند. در نتیجه بر روی شاسی متحرک چرخدار نصب شده و با سوخت دیزلی کار میکنند.
کمپرسور دیزلی یا کمپرسور پرتابل نیروی مورد نیاز ابزار بادی را فراهم میکند که نسبت به نسخه مشابه برقی سبک‌تر و در نتیجه مانور‌پذیرند. جک همر، مته‌های سنگین، میخکوب‌های بادی، آچارهای مختلف بادی و سنباده‌های بادی از جمله‌ی این ابزارآلات کوچک هستند.
چرا در کنار اغلب ساختمان‌های در حال ساخت کمپرسور دیزلی هست؟
این کمپرسورها که عموما به صورت اجاره‌ای در کل طول ساخت ساختمان در اختیار سازندگان قرار گرفته‌اند، فقط وظیفه راه‌اندازی چهار پنج تا ابزار بادی کوچک را ندارد. در بتن‌ریزی که با شاتکریت انجام میشود ملات بر روی سطح پاشیده میشود، همچنین ویبراتورهای بتن برای لرزش، جمع‌اوری بتن تازه و تخلیه حباب هوا از داخل آن به کمک هوای فشرده نیاز دارد.
اطلس کوپکو و اینگرسولرند، دو برند کمپرسور دیزلی محبوب بساز بفروش‌های ایرانی. عموما کمپرسور را اجاره میکنند.
در نماهای فلزی برای صیقل سطوح و تمیزکاری، زدودن رنگ و آماده‌سازی پیش از پوشش‌دهی سندبلاست انجام میشود و دستگاه سندبلاست متکی بر هوای فشرده تامینی از کمپرسور دیزلی کار میکند. پمپ‌های مخصوص بادی عایق‌ها را در سقف و دیواره‌ها نصب کرده و پیستوله‌های رنگ با کمک هوای فشرده‌ی بدون روغن سطوح را رنگ میکند. همچنین کمپرسور هوا برای تمیزکاری و جابجایی مواد نخاله ساختمانی هم کارآمد است.
